O rasie

SPINONE ITALIANO – PIES STAROŻYTNYCH CELTÓW”

/M. Stempkowski, artykuł opublikowano w Magazynie Sezon, marzec 2014/

Spis treści:
Spinone Italiano
Historia rasy
Wygląd
Temperament
Pielęgnacja
Problemy zdrowotne
Użytkowość

Spinone Italiano (pol. wyżeł włoski szorstkowłosy) jest rasą wszechstronnego psa myśliwskiego, pochodzącą z Włoch i wraz z bracco italiano jedną z dwóch rodzimych ras myśliwskich tego kraju. W Polsce wciąż są rzadkością, mamy w naszym kraju zaledwie kilkunastu przedstawicieli tej rasy. Z wielu względów (w tym użytkowych) jest ona jednak warta pełniejszego zaprezentowania i spopularyzowania wśród polskich myśliwych, choć nie tylko wśród nich.
W pełni sprawdzone informacje o pochodzeniu spinone italiano są jednak szczątkowe, jest to z pewnościąjeden z najstarszych psów myśliwskich, a być możenajstarszy. Przedstawiciele tej rasy znane są jakodośćwolno poruszające się, ale jednocześnie jako jednez niewieluzdolne dopracyw charakterystycznej dla Włoch gęstej, kolczastej, niewysokiej roślinności. Choć hodowane przede wszystkim ze względu na swoje zdecydowanie i chęć do pracy w charakterze psów myśliwskich, to coraz częściej z uwagi na temperament i pogodną naturę zdobywają popularność jako psy towarzyszące. Zgodnie z włoskimi zasadami pisowni, prawidłową formą nazwy rasy jest Spinoni Italiano, ale rasa znana jest również na świecie pod innymi nazwami: Italian Spinone, Italian Griffon, Italian Wirehaired Pointer, czy po prostu Spinone.

Historia rasy:

Istnieją informacje, z których wynika, że rasa spinone italiano pojawiła się na 1000 lat przed okresem, kiedy zaczęto wykorzystywać do polowań broń palną. Rasa tapowstała też na długo przed tym, kiedy zaczęto spisywać standardy hodowli psów, w wyniku czego praktycznienic nie jest wiadomena pewnoo pochodzeniutego psa. Znaczna część z tego, co potocznie się mówi i pisze o spinone to spekulacje lub mity. Z niewielu rzeczy, które są pewne to to, żepochodzi zWłochi jego obecna forma rozwinęła siętysiącleciatemu wregioniePiemont. Nieliczne dowody wskazują ponadto, że rozwój nowej formy tej rasy miał miejsce we wczesnym renesansie, choćniektórzy ekspercitwierdzą,żerozwinęła się ona dużo wcześniej, tj ok.500 rpne.Toczy się równieżdebatamiędzy kynologamijak najlepiejsklasyfikować spinone italiano. Powszechnie rasa ta jest zaliczana do rodzinygryfonów, grupy szorstkowłosychwyżłów kontynentalnych. Pojawiają się nawet sugestie, że spinone jestprzodkiemcałej tejgrupy.Inni ekspercitwierdzą, żerasajestbardziej zbliżona dogigantycznychdługowłosych psów gończych zWysp Brytyjskich, tj. wilczarz irlandzkiiszkockideerhound. Jeszcze innitwierdzą, że ma ścisłyzwiązek zterierami, gończymi styryjskimi, rasami bliskowschodnimi czy greckimi lub innymipsamirassportowych. Cóż, dopóki nie pojawią się niezbite dowody genetycznelubhistoryczne, totajemnica pochodzenia spinone italiano nie zostanie rozwikłana.
Pierwsze opisy szorstkowłosego psa myśliwskiego z Włochpochodzą zokoło500roku pne. Włoski standard rasy wskazuje, żeznanistarożytnihistorycyKsenofontFaliscus, Nemesianus, SenecaiArrianuswspominali spinonew swoichpracach już ponaddwatysiące lat temu. Jest bardzoprawdopodobne, że nie opisywali nowoczesnej formyrasy, alejej przodków. Z posiadania pewnej liczby szorstkowłosych psów myśliwskich znani byli starożytni Celtowie, którzy wGalii, rzymskiej prowincjiskładającej się zdzisiejszejFrancji i Belgii hodowali psy w typie spinone pod nazwąCanisSegusius. Celtowiebyligłównymimieszkańcamidużychprowincji, czyli współczesnych północnych Włoch, które zostałypodbite przez Rzymian. Jest więc bardzo prawdopodobne, że Włosinajpierwnabylite psyodCeltów na wiele wieków przed skonstruowaniem broni myśliwskiej i polowali z nimi jak z psami gończymi.
Dodatkowe zamieszanie w rozszyfrowaniu zagadki pochodzenia rasy wprowadza fakt, że przez ponad tysiąc lat nie ma o niej wzmianki, czyli aż do początków renesansu. Można to tłumaczyć średniowiecznym wstecznictwem, które dotknęło nauki i piśmiennictwa w ogóle, nie mówiąc już o nauce i pisaniu na temat ras psów. Począwszy od 1300 r. w północnych Włoszech zaczęło się to zmieniać, był to też czas kiedy do polowań na ptactwo zaczęto używać broni palnej. Pojawiła się więc konieczność tworzenia nowych ras, jak również modyfikacji tych ówcześnie istniejących w taki sposób, by wykształcić w nich zestaw umiejętności niezbędnych do pracy u boku uzbrojonych myśliwych. W większości decydowano się użyć jako podstawy psów gończych. Wybierano je nie tylko dlatego, że miały doskonały węch, ale także dlatego, że były bardzo przyjazne w stosunku do ludzi, co było pożądaną cechą psa myśliwskiego.
Począwszy od 1400 r. spinone italiano pojawia się w źródłach historycznych oraz w obrazach włoskich artystów (Mantenga , Vecellio i Tiepello). Ówczesne obrazy tego psa są bardzo zbliżone do jego współczesnego wizerunku. Spinon był wtedy psem popularnym wśród włoskiej arystokracji oraz bogatych kupców i często towarzyszył im podczas myśliwskich wypraw na ptactwo.
Wspomniane luki wzapisie w okresie średniowiecza są źródłem dalszych dyskusji o tym, czy psy przedstawione narenesansowychobrazachto te same, o którychwspominająstarożytnikronikarze. Niektórzy kynolodzytwierdzą, że spinone italianowywodzi się od wymarłego już wyżła hiszpańskiego. Szereg francuskich ekspertów uważa, żerasa jestmieszaniną kilkufrancuskichras gryfonów. Inni są zdania, że piespochodzi od szorstkowłosych seterów rosyjskich. Na poparcie którejkolwiek z tych teorii nie ma jednak żadnychdowodów. Dodatkowo żadna z nich nieuwzględniawcześniejszych zapisów na temat rasy. Ilość tych teorii najlepiej jednak pokazuje ich nikłe prawdopodobieństwo. Jest oczywiście bardzomożliwe, żewłoscyhodowcykrzyżowalidowolną liczbę innychras by poprawićspinone, jednakże nawet jeśli przyjmiemy, że ta rasa powstała ok. 1400 r. to wciąż jest ona jednąz pierwszych ras psów myśliwskich.
Kynologowie są zgodni co do faktu, że współczesna forma spinone italiano została stworzona głównie w regionie Piemont. Jednym z pierwszych, który opisał rasę w swojej pracy pt. „Doskonały myśliwy” (fran. „La Parfait Chasseur „) był francuski autor Selicourt. W swojej książce scharakteryzował rasę gryfona, pochodzącą z regionu Piemont (region w północno-zachodniej części Włoch, na granicy Francji i Szwajcarii). Selicourt skupił się na białej i pomarańczowej odmianie spinone italiano z miasta Alba. Uważał on, że te odmiany miały szczególny wpływ na rozwój rasy. Wskazał też podstawowe różnice pomiędzy spinone a bracco italiano, podkreślając, że te pierwsze są znacznie wolniejsze, mniej hałaśliwe i o mniej wyrafinowanym wyglądzie, jednak umiejętniej od bracco pracujące w wodzie. Ponadto ich szorstka okrywa włosowa ułatwiała im pracę w bardzo gęstej i niebezpiecznej roślinności. W rzeczywistości, spinone italiano jest jedną z niewielu ras psów, które mogą pracować właśnie w szczególnie trudnych warunkach bez odnoszenia poważnych obrażeń oczu i skóry.
Stąd jedno z wyjaśnień nazwy rasy: pino = krzak, cierń. Pino, „uzbrojone” w kolce mogące uszkodzić skórę, kłuć oczy i uszy, to ulubione miejsce bytowania wielu gatunków małych ptaków, niedostępne dla ludzi i większości psów. Nazwa spinone nie była jednak konsekwentnie stosowane aż do końca XVII wieku. Do tego czasu psy tej rasy były znane także jako spinoso.
Podczas II wojny światowej spinone italianoznalazłynowe zastosowanie – włoscy partyzanci używali ich do tropienia oddziałówwojsk niemieckich. Niemcy do czyszczenia i polerowania obuwia używali bowiem innych środków niż Włosi, co wykorzystali partyzanci, szkoląc spinone w kierunku tropienia Niemców po zapachu tych preparatów. Rasa dzięki doskonałemu węchowi oraz zdolności do bardzo cichej pracy w każdych warunkach okazała się dla włoskich partyzantów podczas działań partyzanckich bezcenną. Spinone pełniły służbęprzede wszystkimna terenach górskichi silniezalesionych, gdzie odnajdywałyukrytychżołnierzyniemieckich, umożliwiając Włochom unikać zasadzek i planować kontrataki. Niestety ta bohaterska służba okazała się dla rasy katastrofalna w skutkach. Wiele psów zginęło podczas walk, wiele z głodu, gdy ginęli ich właściciele lub z innych powodów nie mogli dłużej opiekować się nimi. Być może istotną przyczyną zaprzestania kierunkowej hodowli spinone był też fakt, że ludzie nie byli w stanie polować. W każdym razie pod koniec II wojny światowej rasa była praktycznie na wymarciu.
W 1949 r. hodowca spinone italiano – doktor Ceresoli objeździł prawie całe Włochy, starając się określić, ile psów tej rasy jeszcze żyje. Odkrył, że nieliczni wówczas hodowcy rasy zmuszeni byli do krzyżowania jej przedstawicieli z innymi szorstkowłosymi kontynentalnymi psami myśliwskimi. I chociaż spinone były już rzadkością to dzięki wysiłkom doktora Ceresoli udało się odtworzyć i zachować tę wyjątkową, starożytną rasę.

Wygląd:

Spinone italiano generalnie jest podobny w wyglądzie do innych szorstkowłosych psów myśliwskich takich, jak np. wyżeł niemiecki szorstkowłosy, ale jest znacznie bardziej wytrzymały. To duży, masywny pies, wyglądający jakby nieco nieporęcznie, o grubej kości, mocnej szyi i karku, przypominający bardziej powolnego siłacza niż szybkiego biegacza. Jest to jednak pies o proporcjonalnej budowie, którego sylwetkę można wpisać w kwadrat. Ogon spinone tradycyjnie przycina się do długości od 6 do 10 cali, choć niektóre kluby hodowlane zabraniają jego kopiowania. Nieprzycięty jest bardzo długi, noszony równolegle do tylnych kończyn, a ostatnie kilka centymetrów zachowuje się w ruchu jakby poruszało się w przeciwnym kierunku do reszty ogona.
Większość ludzi uważa, że wyraz pyska spinone jest ciepły i przyjazny jak „twarz dziadka”. Głowa duża, owalna, przechodząca w długi pysk, kufa głęboka, szeroka, kształtem przypominająca kwadrat, a długi, szorstki włos sprawia wrażenie większej niż jest w rzeczywistości. Oczy są duże, szeroko rozstawione i prawie okrągłe. Uszy długie, zwisające, o kształcie prawie trójkąta. Okrywa włosowa jest bardzo charakterystyczna, bez podszerstka, włos sztywny, gęsty, gruby w dotyku, choć nie tak jak w przypadku terierów. Jest kilka odmian kolorystycznych spinone – umaszczenie białe, białe z pomarańczowymi znaczeniami, białe pomarańczowo nakrapiane, białe brązowo nakrapiane, brązowe lub brązowo-dereszowate. Nie do przyjęcia jest występowanie koloru czarnego lub tzw. trikolor.

Temperament:

Spinone italiano temperamentem nie odbiega znacząco od innych wyżłów, ale jest nieco łagodniejszy i mniej posłuszny. To psy, które uwielbiają towarzystwo swoich opiekunów, dla których są bardzo czułe i delikatne, znane są też ze swojej lojalności i oddania oraz przyjaznego stosunku do obcych. Przedstawiciele tej rasy traktują innych (zarówno ludzi, jak i psy) jak potencjalnych, nowych przyjaciół. Spinone może być szkolony w kierunku psa obronnego, ale raczej słabo spisuje się jako pies stróżujący. Rasa znana jest też jako wyjątkowo delikatna i kochająca dzieci, z którymi często tworzy bardzo bliskie więzi i jest nadzwyczaj tolerancyjna wobec nachalnych i uciążliwych zaczepek ze strony najmłodszych. Niesocjalizowane mogą być nieśmiałe i bojaźliwe, więc bardzo istotna jest praca z tymi psami od szczeniaka.
Ten przyjazny charakter spinone ujawnia się również w relacjach z innymi psami, kwestie dążenia do dominacji, agresja, czy zaborczość praktycznie nie istnieją. Właściwie uspołecznione z pewnością bardziej zainteresowane są tworzeniem przyjaźni niż dążeniem do walki. Jest to rasa preferująca w domu towarzystwo innych psów i z pewnością szczęśliwa w towarzystwie innych czworonogów. Zawsze jednak wskazanym jest zachowanie ostrożności podczas wprowadzania nowych psów do domu.
Wyżły włoskie szorstkowłose to z pewnością rasa psów myśliwskich, ale mimo to potrafiąca świetnie „dogadywać się” z przedstawicielami innych gatunków zwierząt domowych, np. z kotami, choć szczenięta w ramach zabawy potrafią być dla innych zwierzaków uciążliwe.
Spinone są wyjątkowo inteligentne, uczą się szybko, ale bywają uparte, potrafią też zbudować swoją hierarchię ważności stawianych przed nimi zadań pomimo, że ich przewodnik wskazuje psu inną. Zaobserwowano na przykład, że psy, które zasmakowały prawdziwego polowania przestają angażować się w treningi z wykorzystaniem sztucznego aportu. Właściciele spinone muszą też pamiętać, że są to psy lubiące pracować w wolnym tempie, nie znoszące negatywnych metod szkoleniowych, najskuteczniejsze zatem podczas układania są bodźce pozytywne i cierpliwość. Przewodnikiem spinone nie mogą być małe dzieci, które niewątpliwie będą przez psa darzone miłością, ale nie będą u niego miały posłuchu podczas nauki czy pracy, ponieważ pies doskonale wyczuwa, że dziecko jest nisko w hierarchii stada.
Psy tej rasy potrzebują długich, wyczerpujących spacerów, w przeciwnym razie będą narażone na problemy natury behawioralnej – niszczenie otoczenia, nerwowość czy nadpobudliwość, choć trzeba zaznaczyć, że dorosłe wwsz wykazują znacznie mniej tego rodzaju zachowań niż psy innych ras myśliwskich.
W pracy spinone są niezmordowane, chodzą wolniej i spokojniej, przez co wolniej się też męczą; są doskonałym partnerem do długich wędrówek, gorszym do biegania. Optymalnym jest trzymanie psa tej rasy w domu z dużym podwórkiem, ale odnajdują się równie dobrze w małych mieszkaniach pod warunkiem zapewnienia im odpowiedniej ilości aktywności i spacerów. Potencjalni właściciele spinone muszą też być świadomi tendencji tych psów do ślinienia się, a tym samym powinni liczyć się z tym, że w ich domach oślinione będą czasem meble czy ściany, oczywiście nie na poziomie mastifów czy nowofunlandów, jeśli jednak ktoś jest wrażliwy na takie rzeczy powinien rozważyć wybór innej rasy.

Pielęgnacja:

Spinone italiano wymaga o wiele mniej zabiegów pielęgnacyjnych niż inne długo- czy szorstkowłose rasy psów. Dwa, trzy razy do roku niezbędne jest trymowanie okrywy włosowej, polegające na usuwaniu martwych włosów, najlepiej przy użyciu specjalnych trymerów, warto też raz w tygodniu dokładnie wyszczotkować psa, należy też dbać o pazury i czystość uszu.

Problemy zdrowotne:

Wyżły włoskie szorstkowłose uważane są generalnie za zdrową rasę, żyją średnio 11-12 lat, czasem dłużej. Jednym z najpoważniejszych problemów u spinonów jest ataksja móżdżkowa (CA), powodująca zaburzenia ruchu i koordynacji. CA jest śmiertelną chorobą uderzającą w szczenięta tej rasy. Choroba może jednak dotknąć szczeniąt wyłącznie w sytuacji, kiedy obydwoje rodzice są nosicielami jej genu. Obecnie kliniki weterynaryjne posługują się testami, które z 95% dokładnością wykrywają nosicielstwo CA. Innym dziedzicznym schorzeniem występującym u spinone jest dysplazja stawów biodrowych, której diagnostyka jest równie istotna dla rozwoju i hodowli tej rasy.

Użytkowość:

Spinone italiano to rasa wszechstronnych psów myśliwskich tzw. suchego pola, co jednak nie oznacza, że poza polowaniem na bażanty, kuropatwy czy króliki nie sprawdza się w pracy w wodzie. Wyżły te doskonale pływają i z powodzeniem są wykorzystywane do polowań na ptactwo wodne. W polu charakteryzują się twardą stójką i wolniejszymi od innych legawców chodami. Szeroko i metodycznie okładają pole, posługując się zarówno górnym, jak i dolnym wiatrem i utrzymując przy tym stały kontakt z przewodnikiem. Świetnie aportują zarówno z pola, jak i wody. Dzięki silnej budowie oraz charakterystycznej okrywie włosowej z łatwością pracują w najtrudniejszych warunkach – tarniny, trzcinowiska, tereny podmokłe i bagienne. Poza polowaniem na „pióro” sprawdzają się również w pracy na farbie przy dochodzeniu postrzałków.
Wyżły włoskie szorstkowłose to przede wszystkim psy myśliwskie, inteligentne, łatwo uczące się, ale zarazem uparte i skrzętnie wykorzystujące błędy przewodnika. Psy oddane swoim właścicielom, przyjazne wobec otoczenia, uwielbiające dzieci. Czyni je to przydatnymi również w innych niż łowiectwo dziedzinach, m.in. w dogoterapii, w charakterze przewodników niepełnosprawnych, czy po prostu jako psy towarzyszące, choć w każdym przypadku wymagające umiejętnego układania i odpowiednio dużej i intensywnej, codziennej porcji aktywności.

Źródło: www.easypetmd.com